Xây dựng nhà trường thành tổ chức biết học hỏi

Lượt xem:

Đọc bài viết

           Xét về bản chất, mỗi nhà trường là một tổ chức hành chính- sư phạm. Đó là một thế giới thu nhỏ với những cơ cấu, chuẩn mực, quy tắc hoạt động, những giá trị, điểm mạnh và điểm yếu riêng do những con người cụ thể thuộc mọi thế hệ tạo lập. Với tư cách là một tổ chức, mỗi nhà trường đều tồn tại, dù ít hay nhiều, một nền văn hoá nhất định.

           Như bất kỳ một cơ quan, công sở hoặc doanh nghiệp nào, mỗi khi bước vào một nhà trường, người ta thường cảm nhận được bầu không khí đặc trưng của nhà trường đó qua hàng loạt các dấu hiệu: hoặc hiển hiện dễ thấy, hoặc ngầm định khó thấy. Mỗi nhà trường đều tự mình biểu lộ ra bên ngoài một hình ảnh tốt đẹp hoặc tầm thường nào đó. Hình ảnh này được tạo nên bởi người dạy, người học, người quản lý trong nhà trường, được chuyển tải và phản ánh bởi đồng nghiệp trong địa phương và phụ huynh cũng như cộng đồng xã hội xung quanh, bởi cơ quan quản lý và người sử dụng sản phẩm giáo dục -những đối tượng phản ảnh chất lượng sản phẩm giáo dục của nhà trường một cách rõ nét và khách quan.

            Những điều khái lược trên đây bước đầu tạo nên ý niệm về văn hoá tổ chức (trong thực tiễn thường được gọi tên phù hợp với các loại hình tổ chức khác nhau có tính truyền thống như văn hoá công ty, văn hoá doanh nghiệp, văn hoá nhà trường…). Văn hoá tổ chức khác với văn hoá cộng đồng và không đơn giản chỉ là văn hoá giáo tiếp, văn hoá ứng xử như lâu nay chúng ta thường quan niệm. Ý niệm trên đây chính thức trở thành một khái niệm trong khoa học tổ chức – quản lý xuất hiện ở Âu Mỹ từ những năm 80 của thế kỉ trước, hiện nay là một khái niệm thịnh hành và được phổ biến rộng rãi. Xin nêu một định nghĩa về văn hoá tổ chức: “Văn hoá tổ chức là toàn bộ các giá trị, niềm tin, truyền thống và thói quen có khả năng quy định hành vi của mỗi thành viên trong tổ chức, mang lại cho tổ chức một bản sắc riêng, ngày càng phong phú thêm và có thể thay đổi theo thời gian”.

            Từ điều đã khẳng định nhà trường là một tổ chức, có thể suy ra rằng văn hoá nhà trường là văn hoá của một tổ chức hành chính – sư phạm. Cũng từ những định nghĩa trên, chúng tôi xin nêu một quan niệm sau đây về văn hoá của một tổ chức hành chính – sư phạm (Văn hoá nhà trường – School Culturfe)):

             Văn hoá tổ chức của một nhà trường là hệ thống niềm tin, giá trị, chuẩn mực, thói quen và truyền thống hình thành trong quá trình phát triển của nhà trường, được các thành viên trong nhà trường thừa nhận, làm theo và được thể hiện trong các hình thái vật chất và tinh thần, từ đó tạo nên bản sắc riêng cho mỗi tổ chức sư phạm. Vậy thì làm thế nào để “xây dựng nhà trường thành một rổ chức biết học hỏi”.

* Thực trạng hiện nay về văn hóa ở các trường trên địa bàn huyện Kon Rẫy tỉnh Kon Tum.

            Cũng như các huyện khác trong tỉnh, huyện Kon Rẫy cũng là một huyện nghèo năm trong danh sách các huyện thuộc chương trình 30A của Chính phủ. Vì vậy đời sống Kinh tế- Văn hóa xã hội vẫn còn nhiều khó khăn, nhiều hạn chế đan xen. Điều đó đã phần nào ảnh hưởng đến các mặt văn hóa của nhân dân, nhất là việc xây dựng và quản lý văn hóa ở các nhà trường. Tuy nhiên với nền văn hóa đa dạng, mang nhiều bản sắc văn hóa dân tộc của đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nguyên đã góp phần quan trọng và thuận lợi hơn cho việc xây dựng đời sống văn hóa mới trong nhân dân, nhất là ở các cơ sở giáo dục.

            – Hiện nay khi xây dựng các đề án chiến lược phát triển giáo dục tất cả các cơ sở giáo dục, đều thấy được tầm quan trọng và xứ mạng của nền văn hóa nhà trường, bởi vì nó quyết định sự trường tồn của một tổ chức, nó càng có ý nghĩa và quan trọng với trường học, bởi lẽ tính văn hóa là tính chất đặc thù của nhà trường, hơn bất kỳ một tổ chức nào bởi vì nó được dựa trên các tiêu chí như: Nhà trường là nơi đào tạo những lớp người mới, chủ nhân gìn giữ và sáng tạo văn hóa cho tương lai; nhà trường còn là nơi con người với con người, người dạy và người học cùng hoạt động để chiếm lĩnh các mục tiêu văn hóa, theo những cách thức văn hóa, dựa trên những phượng tiện văn hóa trong môi trường văn hóa đại diện cho mỗi vùng, mỗi miền địa phương. Chính vì vậy mà giáo viên và đội ngũ nhân viên nhà trường thảo luận cùng nhau về các chiến lược dạy học và các vấn đề về chương trình, cùng nhau để xây dựng lịch trình làm việc của nhà trường….

              – Việc thực hiện nghiêm túc, có chiều sâu các nét đặc trưng của văn hóa nhà trường đã tạo động lực làm việc tích cực cho mọi cá nhân tập thể trong đơn vị. Văn hóa nhà trường giúp nhân viên thấy rõ mục tiêu, định hướng và bản chất công việc mình làm. Văn hóa nhà trường phù hợp, tích cực tạo ra các mối quan hệ tốt đẹp giữa các cán bộ, giáo viên trong tập thể sư phạm, giữa giáo viên và học sinh, đồng thời tạo ra một môi trường làm việc thoải mái, vui vẻ, lành mạnh. Đó là nền tảng tinh thần cho sự sáng tạo – Điều vô cùng quan trọng đối với hoạt động sư phạm mà đối tượng là tri thức và con người. Văn hóa nhà trường tích cực giúp cho người dạy, người học và mỗi người trong lực lượng xã hội xung quanh có cảm giác tự hào, hãnh diện vì được là thành viên của tổ chức nhà trường, được làm việc vì những mục tiêu cao cả của nhà trường. Hiện nay được làm việc ở những nơi hòa đồng, thân thiện, thoải mái được cống hiến, được sáng tạo và được thừa nhận và tôn trọng là niềm vui, niềm mong ước của mọi giáo viên đối với mọi cơ sở giáo dục.

DSC_0002

             -Việc thực hiện tốt văn hóa truyền thống của nhà trường tạo điều kiện thuận lợi để các cấp quản lý giáo dục điều phối và kiểm soát, kiểm tra hành vi của các cá nhân, tổ chức bằng các chuẩn mực thủ tục, quy trình, quy tắc và bằng dư luận, truyền thuyết do những thế hệ con người trong tổ chức nhà trường xây dựng nên. Và khi nhà trường phải đối mặt với một vấn đề phức tạp, chính văn hóa tổ chức là điểm tựa tinh thần, giúp các cấp quản lý trường học và đội ngũ giáo viên hợp tác, phát huy trí lực để có những quyết định và sự lựa chọn đúng đắn.

            – Văn hóa nhà trường đã hạn chế tiêu cực và xung đột – Văn hóa nhà trường giúp các thành viên, tổ chức thống nhất về cách nhận thức vấn đề cách đánh giá vấn đề, định hướng và  hành động. Nó đã góp phần gắn kết các thành viên trong nhà trường thành một khối, tạo ra những dư luận tích cực, hạn chế những biểu hiện tiêu cực trái với quy tắc, chuẩn nực thông thường của tổ chức. Nó hạn chế những nguy cơ mâu thuẫn và xung đột và khi xung đột không thể tránh khỏi, thì văn hóa nhà trường tạo ra hành lang pháp lý, đạo lý phù hợp để khắc phục, giải quyết xung đột trên nguyên tắc không thể phá vỡ tính chỉnh thể của nhà trường. Thực tế đã cho thấy hiện nay giáo viên họ sẵn sàng hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm học hỏi lẫn nhau, cùng quan tâm đến công việc của nhau, cùng hợp tác với lãnh đạo nhà trường để thực hiện mục tiêu giáo dục đề ra. Các tổ chức, đoàn thể thì biết liên kết, phối hợp nhau để hành động và thực hiện công việc. Đa số các đơn vị đã tạo được nhiều sự cởi mở chân thành, dân chủ trong các hoạt động, điều đó góp phần thực hiện tốt các phong trào thi đua sôi nổi tại các trường học trên toàn huyện. Góp phần tích cực vào công tác nâng cao chất lượng tại các cơ sở giáo dục.

             Tuy nhiên, do đặc thù của điều kiện sống và chịu sự chi phối của nền văn hóa củ, các hũ tục lạc hậu từ lâu đời. Nhiều hủ tục, tập tục xấu tại nhiều các thôn, bản của người đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn ăn sâu vào tiềm thức, suy nghĩ và hành động của đa số bà con, học sinh dân tộc thiểu số, gây một số khó khăn nhất định trong công tác xây dựng và quản lý văn hóa hiện nay ở các trường học trên địa bàn huyện nói chung. Từ thực trạng nêu trên về văn hóa tại các trường trên địa bàn huyện Kon Rẫy. Chúng tôi xin đưa ra một số định hướng quản lý và biện pháp để xây dựng và phát triển văn hóa ở các trường như sau:

* Định hướng một số nội dung quản lý và biện pháp để xây dựng các nhà trường thực sự trở thành “Tổ chức biết học hỏi”.

            Phong trào thi đua “Hai tốt’ và xây dựng đội ngũ giáo viên của nhà trường thành tập thể sư phạm mẫu mực được phát động những năm 60 của thế kỷ XX. Phong trào này đã có tác dụng thiết thực trong vấn đề nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên (ĐNGV) và chất lượng giáo dục. Trước yêu cầu của sự phát triển và xu thế thời đại, vấn đề xây dựng và nâng cao chất lượng ĐNGV được đặt ra với yêu cầu cao hơn, đó là xây dựng tập thể sư phạm nhà trường trở thành một “Tổ chức biết học hỏi”. Đây là một tư duy mới trong quản lý đội ngũ giáo viên và là yêu cầu mới đối với người Hiệu trưởng.

          Những đặc trưng của “Tổ chức biết học hỏi” trong đội ngũ giáo viên và trong tổ chức nhà trường.

         – Mọi người trong đội ngũ biết làm chủ bản thân. Yêu cầu đặt ra đối với ĐNGV là mỗi giáo viên trước hết phải xác định rõ công việc và những hoạt động mà mình phải chịu trách nhiệm đối với tổ chức; mỗi giáo viên trong tập thể biết học hỏi không được sống và làm việc riêng lẻ, một mình mà sống và làm việc trong tình tương thân, tương ái.

         – Mọi người trong đội ngũ thấy được tầm nhìn về sự phát triển: Mọi thành viên trong ĐNGV đều phải có một quan điểm chung, thống nhất về mục đích chung, một cam kết chung cũng như một kế hoạch tổng thể về sự phát triển đơn vị. nói cách khác, mỗi giáo viên trong ĐNGV phải nhìn thấy bức tranh toàn cảnh tương lai của nhà trường.

         – Mọi người trong đội ngũ phải biết làm việc theo tinh thần đồng đội, mọi thành viên đều hợp tác hăng say, giúp cho nhóm, tổ chuyên môn thành đạt vì mục tiêu tổng thể chứ không theo đuổi mục tiêu riêng lẻ, cá nhân.

         – Mọi người trong đội ngũ sống thiện chí với nhau trong cuộc sống nghề nghiệp, được chia sẻ đầy đủ mọi thông tin đến từng tổ, nhóm chuyên môn, đến mỗi giáo viên để họ có đủ căn cứ lựa chọn quyết định giải quyết vấn đề.

         – Mọi người trong đội ngũ luôn luôn tạo điều kiện cho nhau thăng tiến, tức là đội ngũ phải tạo ra sự kích thích để mỗi thành viên được phát triển về đạo đức, chuyên môn – nghiệp vụ qua đào tạo – tự đào tạo, bồi dưỡng – tự bồi dưỡng, thành viên trong đội ngũ đều được lôi cuốn vào công việc, phát huy sự sáng tạo của mình.

         – Mọi người trong đội ngũ phải có tinh thần thi đua, khen thưởng và hợp tác.

         Như vậy, tổ chức biết học hỏi biểu hiện của văn hóa nhà trường – văn hóa chất lượng. Văn hóa chất lượng trong nhà trường biểu hiện ở hành vi và nhu cầu nâng cao chất lượng của tất cả thành viên trong nhà trường. Xây dựng nhà trường trở thành môi trường có văn hóa chất lượng là xây dựng môi trường học tập, môi trường mọi người cùng học tập, môi trường mà mọi hành vi của con người trong tập thể đều hướng đến thực hiện khát vọng nâng cao chất lượng, hoàn thiện nhân cách của mình, góp sức nâng cao chất lượng giáo dục nhà trường. Một khi tất cả mọi người trong tập thể đều tự giác cùng nhau học tập và rèn luyện, hợp tác trong thực hiện công việc, hưởng ứng một cách nhiệt tình về chủ trương nâng cao chất lượng thì khi đó mới có môi trường văn hóa chất lượng.

          Nhiệm vụ xây dựng tập thể giáo viên và tập thể nhà trường thành “Tổ chức biết học hỏi”.

         – Xây dựng tập thể giáo viên có chung tầm nhìn, quan điểm, phát huy sự nỗ lực của mỗi cá nhân trên con đường hoàn thiện chính bản thân để hướng đến mục tiêu của nhà trường về chất lượng giáo dục và các nhiệm vụ giáo dục khác.

         – Xây dựng tập thể giáo viên biết hợp tác trong học tập đặc biệt là tinh thần “Giáo viên và học sinh cùng học tập”.

         – Người Hiệu trưởng phải xậy dựng nhà trường theo những mục tiêu phát triển cụ thể, biết tổ chức tập thể giáo viên một cách khoa học, có nhu cầu được tiến bộ, được khẳng định bản thân trong tập thể, được tập thể thừa nhận, cụ thể theo các bước thực hiện sau:

          Bước 1: Xác định tiêu chí nhà trường là một tổ chức biết học hỏi.

         Hiệu trưởng phối hợp với các tổ chức chính trị – xã hội của nhà trường xây dựng tập thể biết học hỏi theo quy trình sau:

         – Xác định sứ mệnh hoạt động: Trường là môi trường văn hóa phát triển cao mọi hoạt động đều hướng đến “Tất cả vì học sinh thân yêu” với tinh thần “ Dù khó khăn đến đâu cũng phải thi đua dạy thật tốt, học thật tốt”, trường học là “ vầng trán của cộng đồng”, là nơi gửi gắm niềm tin của nhân dân và các lực lượng xã hội, là nơi mọi người cùng hợp tác học tập và sáng tạo.

DSC_0003

         – Nhà trường phải xác định được hệ giá trị trong quan hệ ứng xứ: Người Hiệu trưởng phải tạo ra một quan điểm tầm nhìn chung, thống nhất: Các thành viên được ủy quyền ở các cấp độ khác nhau nhằm tạo điều kiện cho mỗi thành viên có thể  phát huy sự sáng tạo của mình, có thể học hỏi và tạo nên khả năng học hỏi của cả nhóm: Thông tin của nhà trường được công khai và phân phối đến từng thành viên; chiến lược của nhà trường không do cấp lãnh đạo vạch sẵn và chỉ đạo mà là sản phẩm của tập thể; phải tạo ra được một tổ chức có văn hóa mạnh mẽ.

         – Nhà trường xác định được tầm nhìn và chiến lược phát triển nhà trường ở từng giai đoạn. Nhà trường và ĐNGV phải xác định được những thuận lợi, khó khăn, điểm mạnh, điểm yếu, những tiềm năng của nhà trường, khả năng phát huy những mặt tốt, khắc phục những hạn chế, khơi dậy những tiềm năng của nhà trường.

          Bước 2: Tạo sự đồng thuận trong tập thể giáo viên về những chiến lược, mục tiêu của nhà trường trong từng giai đoạn phát triển.

         Hiệu trưởng và các tổ chức chính trị – xã hội xây dựng viễn cảnh phát triển của nhà trường tổng thể và từng giai đoạn.

         – Công khai hóa các chủ trương và chiến lược phát triển của nhà trường: Hiệu trưởng trên cơ sở phân tích những thuận lợi, khó khăn, đánh giá những khả năng phát triển của nhà trường để phổ biến những chủ trương và mục tiêu phát triển của nhà trường trong những giai đoạn tới. Để thực hiện những mục tiêu phát triển đó Hiệu trưởng luôn quan tâm và làm cho mọi người quan tâm đến vấn đề chất lượng, coi chất lượng là yếu tố đảm bảo sự tồn tại của nhà trường và từng thành viên trong tập thể giáo viên.

         – Dân chủ hóa sự tham gia của giáo viên vào kế hoạch phát triển của nhà trường: Hiệu trưởng tổ chức cho các tổ, ban, đoàn thể trong nhà trường bàn bạc về các chỉ tiêu, các giải pháp thực hiện nâng cao chất lượng giáo dục nhà trường. Trong đó yêu cầu từng cá nhân có những sáng kiến về xây dựng nhà trường có chất lượng, khen thưởng thích đáng những giáo viên có những giải pháp sáng tạo giúp nhà trường phát triển.

         – Như vậy, để tập thể giáo viên đồng tình với những chủ trương lớn của nhà trường, Hiệu trưởng phải thực hiện đầy đủ quy chế dân chủ cơ sở, khắc phục những thuộc tính xã hội tiêu cực trong con người mình và ý thức được sự lãnh đạo nhà trường là lãnh đạo đội ngũ tri thức trong môi trường văn  hóa để xây dựng những giá trị văn hóa nhân văn.

         Bước 3: Kế hoạch hóa các chương trình hành động lôi cuốn mọi người  cùng tham gia.

         Hiệu trưởng xây dựng kế hoạch cho nhà trường và chính Hiệu trưởng sau đó phổ biến cho giáo viên, yêu cầu giáo viên bổ sung cho kế hoạch của nhà trường và của Hiệu trưởng. Hiệu trưởng nêu gương trong học tập và tôn trọng sự học tập.

         – Giáo viên xây dựng kế hoạch học tập của mình trong từng năm học: Kế hoạch học tập phải xuất phát từ nhu cầu và mục đích, phải có nội dung cụ thể, phải có phương pháp và những dự định hoàn thành việc học ở mức độ nào đó.

          Bước 4: Tổ chức các hoạt động thức đẩy giáo viên nghiên cứu khoa học.

         – Tổ chức nhiều hoạt động, phong trào để phát huy sự học tập, sáng tạo của giáo viên về chuyên môn, nghiệp vụ, có thể theo các hình thức sau: Viết chuyên đề chuyên môn như: Cách tiếp cận và hướng dẫn học sinh chiếm lĩnh tri thức, kỷ năng trong những bài học trong chương trình, sử dụng phương tiện, phương pháp trong dạy học chương, phần, phươn pháp ôn tập cho học sinh: chuyên đề về giáo dục như; Hình thành thái độ và kỹ năng tự học cho học sinh…

         – Khuyến khích và tạo điều kiện cho giáo viên thử nghiệm những phát kiến của mình. Khi giáo viên có những sáng kiến tác động tích cực đến chất lượng nhà trường, Hiệu trưởng phải có chủ trương, ủng hộ và động viên, tạo điều kiện (cả vật chất lẫn tinh thần) để giáo viên thử nghiệm, có thể chấp nhận những rủi ro xảy ra, phải coi sự rủi ro đó phải trở thành bài học để thực hiện các giải pháp tiếp theo. Sự quan tâm, động viên của Hiệu trưởng sẽ làm cho giáo viên trở thành sức mạnh của nhau và giúp nhau khắc phục những yếu kém, giáo viên sẽ sẵn sàng để thực nghiệm các ý tưởng, phương pháp và các trang thiết bị mới.

         – Xây dựng môi trường thông tin và công khai chia sẻ những tri thức được cập nhật. Môi trường thông tin là môi trường mà tất cả cán bộ – giáo viên – nhân viên và học sinh có thể trao đổi thông tin. Những thông tin quan trọng của nhà trường cũng cần được công khai bằng hình thức niêm yết, bảng tin học tập, cung cấp thông tin hoặc những địa chỉ thông tin cần thiết đến giáo viên. Hàng tuần, giáo viên phải đóng góp thông tin của mình, đặc biệt cần quan tâm đến thông tin về tri thức, chuyên môn, những vấn đề xảy ra trong cuộc sống liên quan đến công tác dạy và học.

         – Phát triển chuyên môn có phân biệt: Tín nhiệm, phân công giáo viên để xác định và tạo lập uy tín cho giáo viên. Xây dựng tiêu chí giúp giáo viên tự đánh giá về trình độ, chuyên môn.

         – Xây dựng bức tranh toàn cảnh ĐNGV của nhà trường: Hệ thống cơ cấu, chức danh, thành tích của giáo viên được sơ đồ hóa có bổ sung thường xuyên nhằm tác động đến khát vọng được mọi người thừa nhận của từng giáo viên.

         – Tiêu chí hóa việc học tập, nghiên cứu, tổng kết kinh nghiệm vào chuẩn thi đua khen thưởng trong nhà trường.

         – Nêu chức danh, học vị giáo viên trong những cuộc giao tiếp chính thức.

          Bước 5: Tổ chức đánh giá, nhận xét, trao đổi kinh nghiệm.

         Hiệu trưởng phối hợp với các tổ chức đoàn thể trong nhà trường định kỳ kiểm tra, đánh giá tình hình thực hiện quy chế dân chủ cơ sở ở các tổ (khối) chuyên môn.

         – Hiệu trưởng kiểm tra, đánh giá những kết quả đạt được từ việc xây dựng tập thể giáo viên biết học hỏi ở tính hiệu quả trên các mặt: Chất lượng quản lí nhà trường, chất lượng ĐNGV biểu hiện qua trình độ và năng lực sư phạm, chất lượng giáo dục. Nếu kết quả không như mong muốn, Hiệu trưởng phải phân tích được trong các mặt nói trên, còn yếu khâu nào? Nguyên nhân sự yếu kém đó? Sự điều chỉnh phải như thế nào để đạt các tiêu chí của một tổ chức biết học hỏi. Đặc biệt Hiệu trưởng cần luôn luôn có sự tự phê bình trước tập thể sư phạm, trao đổi với ĐNGV, tiếp thu ý kiến tập thể để hoàn thành sự lãnh đạo của mình.

          Kết luận

         Nhà trường là môi trường văn hóa lí tưởng. Văn hóa của một nhà trường trước hết là văn hóa của ĐNGV. Đội ngũ này lấy phương châm “Tất cả vì học sinh thân yêu” làm hành động chỉ đạo. Trong đó, mọi người ý thức phần việc của mình đảm trách có tinh thần đoàn kết, gắn bó và có trách nhiệm vào sứ mệnh của tổ chức. Vì vậy xây dựng tập thể giáo viên của nhà trường thành các tổ chức biết học hỏi chính là nâng cao chất lượng và văn hóa nhà trường.

         Một khi được xây dựng thành tập thể biết học hỏi thì chất lượng của ĐNGV sẽ được nâng cao, khả năng hoàn thành các nhiệm vụ sẽ cao hơn. Điều này có ý nghĩa đối với vấn đề nâng cao chất lượng ĐNGV trong các nhà trường phổ thông hiện nay tại huyện Kon Rẫy, tỉnh Kon Tum trước yêu cầu “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo”. Để đạt được hiệu quả nhất định, các trường cần nghiên cứu kỹ các bước, các nội dung, tùy thuộc vào điều kiện thực tế ở mỗi đơn vị để vận dụng sáng tạo và linh hoạt để phấn đấu đạt hiệu quả cao nhất!

                                                     Hoàng Đình Hải – Phó trưởng phòng GD&ĐT